Hangi hukuk mesleği hangi sınav? Avukat, hâkim, noter, kaymakam

Hukuk fakültesinin sonunda tek bir sınav yok; hangi sınava gireceğin hangi mesleği istediğine bağlı. Kimi kapı HMGS'den, kimi İYÖS'ten, kimi KPSS'den geçiyor; kiminde yaş sınırı var, kiminde yok. Bu sayfa her mesleğin giriş yolunu kanun maddesiyle eşleştiriyor. Madde metinleri mevzuat.gov.tr'deki güncel metinle 26 Ekim 2026 itibarıyla karşılaştırıldı.

Tek tabloda: meslek → sınav

İlk dört satırın ortak noktası HMGS'dir. Yükseköğretim Kanunu Ek md.41 bunu tek cümleyle bağlar: hâkim ve savcı yardımcılığı sınavına girmek, avukatlık ya da noterlik stajına başlamak için HMGS'de veya İYÖS'te başarılı olmak, ilgili kanunlardaki şartlara ek bir şarttır. Başarı eşiği 100 üzerinden 70 puandır ve HMGS yılda iki kez (Nisan, Eylül) yapılır. Ayrıntısı HMGS rehberinde.

Önce muaf mısın, ona bak. Şart yalnız 24 Ekim 2019'dan sonra hukuk fakültesine kaydolan ve 31 Mart 2024'ten sonra mezun olanlar için geçerli. Bu iki koşuldan biri sende yoksa HMGS/İYÖS şartı sana uygulanmaz. Kendi durumunu muafiyet sayfasındaki akışla kontrol et.

Avukatlık: HMGS ve bir yıllık staj

Avukatlık Kanunu md.16'ya göre staja, kanunun aradığı koşulları taşıyan "ve Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavında başarılı olanlardan" engeli bulunmayanlar başvurur. HMGS'den sonra ikinci bir avukatlık sınavı yoktur.

Staj md.15'e göre bir yıldır: ilk altı ay mahkemelerde, kalan altı ay en az beş yıl kıdemli ve aynı baroya kayıtlı bir avukat yanında. Baro yönetim kurulu, raporları değerlendirip stajı altı aya kadar uzatabilir (md.25). Mesleğe kabul şartlarını sayan md.3'te yaş sınırı yoktur.

İYÖS bu kapıyı açmaz: md.16 yalnız HMGS'yi sayar.

Noterlik: HMGS ve yaş penceresi

Noterlik Kanunu md.7, noterlik stajına kabul için şunları sayar: Türk vatandaşı olmak, "21 yaşını bitirmiş ve 40 yaşını doldurmamış olmak", hukuk fakültesi mezunu olmak ve "Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavında başarılı olmak". Staj md.15'e göre bir yıldır, kesintisiz yapılır; noterin son raporu stajın altı ay daha uzatılması gerektiği kanısını da içerebilir (md.16).

Önemli istisna (md.6): avukat unvanını kazanmış olanlar ve hâkim-savcılar noterlik stajına tabi değildir. Yani avukat olduktan sonra noterliği düşünen biri bir yıllık noterlik stajını yapmaz. Madde metni yaş sınırının hangi güne göre hesaplanacağını yazmaz; staja başvurmadan önce bunu noter odasına sor.

Hâkimlik ve savcılık: HMGS kapıyı açar, yazılı sıralar

Hâkim ve savcı yardımcılığına atanmak için 2802 sayılı Kanun md.8 şunları ister: "Giriş sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuzbeş yaşını doldurmamış olmak", hukuk fakültesi mezunu olmak, HMGS veya İYÖS'te başarılı olmak, yazılı yarışma sınavı ile mülakatta başarı göstermek. 2024 ve 2025 ilanlarında HMGS şartı uygulanan gruptan HMGS'den en az 70 puan istendi; HMGS puanı sıralamaya girmez.

Yazılı sınavda genel yetenek-genel kültür 20, alan bilgisi 80 puan ağırlıktadır (md.9/A). 100 üzerinden en az 70 alanlar arasından kadronun bir katı fazlası mülakata çağrılır. 2025 ilanında adli yargı kadrosu 850'ydi; mülakata 1.700 aday çağrıldı. Nihai sıra yazılının %70'i ile mülakatın %30'undan oluşur. Atananlar üç yıl hâkim ve savcı yardımcısı olarak çalışır. Hukuk alanında doktora yapanlar yazılıdan muaftır, yalnız mülakata girer (md.9).

Yazılının yapısını yazılı sınav, mülakatı mülakat adımında anlattık; serinin başı hâkimlik sınavı.

Avukatlıktan geçiş. md.8/k, mesleğinde fiilen en az üç yıl çalışmış ve sınav yılının 1 Ocak'ı itibarıyla 45 yaşını doldurmamış avukatlara ayrı bir yol açar: kendi aralarında yazılı yarışma ve mülakat. 2025'te bu yol için 100 kadro ayrıldı. Atamada serbest avukatlıkta geçen sürenin üçte ikisi değerlendirilir (md.9).

İdari yargı: hukuk dışından tek kapı İYÖS

İdari yargı hâkim yardımcılığı hukuk mezunlarına HMGS ile açıktır. md.8/c ise siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat ve maliye alanlarında en az dört yıllık öğrenim görmüş olanlara da kapı açar; ama "her dönemde alınacak hâkim yardımcısı sayısının yüzde yirmisini geçmemek üzere". Bu adaylar HMGS'ye değil İYÖS'e girer. 2026 kılavuzuna göre lisans alan kodu yalnız Hukuk olan adayın İYÖS başvurusunu ÖSYM sistemi engeller.

Hesap: 2025 ilanındaki 50 idari yargı kadrosunda hukuk dışından en çok 50 × 0,20 = 10 kişi alınabilirdi (üst sınır, kota değil).

Kamu kadroları: kaymakamlık ve KPSS A grubu

HMGS'yi şart koşan kanun hükümleri avukatlığı, noterliği ve hâkimlik-savcılığı sayar. Kaymakamlık ve müfettiş-uzman yardımcılığı bu listede değil; bu kadrolara giden yol KPSS'den geçer.

Kaymakamlık. İçişleri Bakanlığı'nın duyurusuna göre 1 Eylül 2026'dan itibaren yapılacak kaymakam adaylığı yazılı sınavlarında, "KPSSP32 puan türünden en az 70 puan alan adaylar arasından, ilan edilen boş kadro sayısının yirmi katı kadar aday" çağrılır. Örnek: 50 kadro ilan edilirse 50 × 20 = 1.000 aday yazılıya çağrılır (hesap). KPSSP32'de Hukuk testinin ağırlığı yalnız 0,20'dir; Kamu Yönetimi 0,30, İktisat ve Maliye 0,15'er. Hukukçu için asıl iş hukuk dışı testlerdir.

Müfettiş, uzman, denetmen yardımcılığı. KPSS kılavuzu bunları A grubu kadro sayar. Hangi puan türünün ve hangi taban puanın isteneceğini kadroyu açan kurum ilanında belirler. Örnek: Vergi Müfettiş Yardımcılığı 2025 sınavı ilanı, hukuk mezunları dahil, sekiz puan türünden birinden 80 ve üzeri istedi. KPSS puanı açıklanmasından itibaren iki yıl geçerlidir. Hukuk testinin yapısı KPSS A grubu hukuk sayfasında.

Karar akışı: hangi sınava ben gireceğim?

1. Hedef meslek avukatlık, noterlik ya da yargı mı? Evet → 2. adıma. Hayır (kaymakamlık, müfettişlik) → KPSS'ye ve hedef kurumun son ilanına bak.
2. Muaf mısın? 24.10.2019'dan önce kayıt ya da 31.03.2024'ten önce mezuniyet varsa HMGS/İYÖS şartı yok; doğrudan staja ya da yazılı sınava başvurursun.
3. Hukuk mezunu musun? Evet → HMGS. Hayır, ama siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat ya da maliye mezunuysan → yalnız idari yargı için İYÖS.
4. Yaş penceren açık mı? Yargı için sınav yılının 1 Ocak'ında 35'i doldurmamış ol; noterlik stajı için 21–40 arası.
5. HMGS'yi geçtin. Avukatlık ve noterlik için staj başvurusu; yargı için Adalet Bakanlığı'nın yazılı sınav ilanı.

Örnek: aynı aday, üç yol (hesap)

Varsayımsal aday 1 Mart 1992 doğumlu, muaf değil ve HMGS'yi geçmiş olsun.

Tablo şunu gösteriyor: 35 sınırını kaçıran biri için yargı kapısı kapanmaz, avukatlıktan geçişle 45'e kadar açık kalır; ama arada en az dört yıl vardır. Sınav tarihleri ilanla belli olur; bu hesap yalnız yaş penceresini gösterir.

Sık yapılan hatalar

• "İYÖS'ü geçtim, avukatlık stajına başlarım." Başlayamazsın; AvK md.16 ve Noterlik K. md.7 yalnız HMGS'yi sayar.
• "HMGS'den sonra bir de avukatlık sınavı var." Yok; HMGS'den sonra bir yıllık staj gelir.
• "HMGS puanım yüksek, hâkimlikte öne geçerim." HMGS puanı yalnız başvuru şartıdır; sıra yazılı ve mülakattan çıkar.
• "Avukatım, noter olmak için bir yıl daha staj yapacağım." Avukat unvanı olan noterlik stajına tabi değildir (md.6).
• "Kaymakamlık hukukçu sınavı, HMGS'ye çalışmak yeter." KPSSP32'de hukuk %20; HMGS kaymakamlık için şart değil.
• "35'i geçtim, yargı kapısı kapandı." Avukatlıktan geçiş yolu 45'e kadar açık; şartı fiilen üç yıl avukatlık.

Sonraki adım

Hedefin HMGS isteyen bir meslekse yol HMGS başvurusuyla başlar. Hâkimliği hedefliyorsan hâkimlik serisini adım adım izle. HMGS derslerinde kendini ölçmek için denemelere bak.